Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.

Współrzędne: 51°09′01″N 15°00′31″E / 51.15028, 15.00861

Zgorzelec
Herb Zgorzelca Flaga Zgorzelca
Województwo	dolnośląskie
Powiat	zgorzelecki
Gmina  - rodzaj	Zgorzelec miejska
Założono	X wiek
Prawa miejskie	1303
Burmistrz	Rafał Gronicz
Powierzchnia	15,88 km²
Położenie (punkt)	51° 09' 01 '' N 15° 00' 31 '' E
Ludność (2007) • liczba • gęstość	32 730 2061 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	75
Kod pocztowy	59-900 do 59-903
Tablice rejestracyjne	DZG
Położenie na mapie Polski Zgorzelec
TERC10 (TERYT)	5020125021
SIMC10	0936546
Miasta partnerskie	Avion Görlitz Mirhorod Nausa
Urząd miejski3 ul. Domańskiego 7 59-900 Zgorzelec tel. 75 775-66-00; faks 75 775-64-21 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Zgorzelec (grnłuż. Zhorjelc, dlnłuż. Zgórjelc cz. Zhořelec, niem. Görlitz ^?/i ) – miasto przygraniczne w województwie dolnośląskim, w polskiej części Łużyc Górnych, na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, w Obniżeniu Żytawsko-Zgorzeleckim. Przed 1945 stanowiło prawobrzeżną część Görlitz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Zgorzelec jest siedzibą dwóch gmin: gminy miejskiej (miasto Zgorzelec) i gminy wiejskiej oraz powiatu ziemskiego. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Według danych z 2006²¹, miasto miało 32 730 mieszkańców.

[edytuj] Geografia

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1234,76 zł.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Zgorzelec ma obszar 15,86 km², w tym:

• użytki rolne: 40%
• użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 1,89% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Zgorzelca.

Dane z 30 czerwca 2004²:

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

Pierwszą znaną nazwą Zgorzelca w dokumencie cesarza Henryka IV przekazującego z rąk pewnego banity dla biskupa miśnieńskiego Benona 8 łanów królewskich ziemi wraz z osadą Goreliz była Villa Goreliz.

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Obóz jeniecki w Görlitz (1914-1919), Stalag VIII A, Układ zgorzelecki.

Zobacz też: Związek Sześciu Miast, Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu, Tramwaje w Zgorzelcu, Most staromiejski Zgorzelec-Görlitz.

[edytuj] Kalendarium

• okolice obecnego Zgorzelca początkowo zamieszkiwali Bieżuńczanie, wymienieni w połowie IX wieku w Geografie Bawarskim.
• na przełomie X i XI w. gród Serbołużyczan zajęty i włączony do Polski wraz z Łużycami przez Bolesława I Chrobrego; po jego śmierci przejściowo pod panowaniem margrabiów brandenburskich, następnie Czech
• 1071 – pierwsza pisemna wzmianka o "villa goreliz" (Gorelic)
• 1076 – osada wraz ze wschodnią częścią Łużyc Górnych przyłączona do Czech

Zgorzelec – ul. Warszawska

• 1131 – powstał gród nad Nysą Łużycką z polecenia czeskiego księcia Sobiesława
• 1303 – prawa miejskie^[1]
• 1319-1329 – miasto pod panowaniem Henryka I Jaworskiego
• 1346-1815 – miasto-członek górnołużyckiego Związku Sześciu Miast
• 1377 – powstało oddzielne księstwo Görlitz utworzone przez króla czeskiego i cesarza niemieckiego Karola IV
• 1466 – pod panowaniem króla węgierskiego Macieja Korwina
• 1618-1648 – zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej
• 1635-1815 – z Łużycami Górnymi we władaniu książąt saskich
• 1815 – po kongresie wiedeńskim włączony został do Prus i stał się częścią prowincji Śląsk (Schlesien),
• od 1848 połączenie kolejowe z Węglińcem, od 1865 z Lubaniem i Jelenią Górą
• w czasie II wojny światowej 1939–45 obóz dla jeńców — podoficerów i szeregowych różnej narodowości (Stalag VIII A), przez który wg szacunków przeszło ponad 100 tysięcy więźniów, a zginęło kilka tysięcy jeńców – głównie radzieckich i włoskich;
• kwiecień 1945 – zacięte walki o sforsowanie Nysy Łużyckiej na północ od Zgorzelca w okolicach Toporów, miasto nie zostało dotknięte bezpośrednimi działaniami wojennymi. Wysadzenie wszystkich mostów na Nysie Łużyckiej przez oddziały SS
• 1945 – ustalenie granicy na Nysie Łużyckiej w wyniku czego prawobrzeżna część miasta zostaje włączona do Polski; wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec
• 1948 – data powstania obowiązującej nazwy miasta (zamiast Zgorzelice)
• 6 lipca 1950 podpisano tu układ zgorzelecki między PRL a NRD uznający formalnie granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej
• Po II wojnie światowej osiedlono tu (oraz w Policach w woj. zachodniopomorskim) dużą kolonię greckich i macedońskich uchodźców (głównie komunistycznych partyzantów), którzy szukali schronienia w Polsce po greckiej wojnie domowej 1946-1948. Łącznie ich liczba sięgała 14 tysięcy osób. Wielu z nich wróciło do Grecji po upadku dyktatury wojskowej i amnestii dla uczestników wojny.
  Dziś w mieście odbywa się festiwal piosenki greckiej (→ Eleni) pod patronatem ambasady greckiej organizowany przez Nikosa (Nikolaosa) Rusketosa.
• 1959-1965 – niedaleko Zgorzelca zlokalizowano odkrywkową Kopalnię Węgla Brunatnego Turów oraz Elektrownię Turów.
• 1998 – 5 maja proklamowano powołanie wraz z Görlitz Europamiasta Zgorzelec/Görlitz (Europastadt Görlitz/Zgorzelec)
• 2004 – Görlitz wraz ze Zgorzelcem ubiegają się o przyznanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury (w 2006 roku przegrywają z Essen)

[edytuj] Ciekawostki

• Barwy herbu i flagi Zgorzelca (niebiesko-żółte) są identyczne jak we fladze Górnych Łużyc, na terenie których Zgorzelec leży.

Most staromiejski

• Światową sławę zdobył Jakub Böhme (1575-1624), mieszkaniec Zgorzelca, mistyk, myśliciel i teolog, który zapoczątkował nowożytną filozofię niemiecką. Jego pierwsze dzieło jest znane pod tytułami Morgen Rothe im Auffgang lub Aurora, czyli Jutrzenka o poranku. 7 stycznia 2006 roku, z powodu zainteresowania Jakubem Böhme miasto, jak i sąsiednie Görlitz, odwiedził Nicolas Cage.
• Przez Zgorzelec prowadzą szlak Via Regia oraz dwa szlaki pątnicze: Wielkopolska i Dolnośląska Droga św. Jakuba, które przez Most staromiejski łączą się z europejską siecią dróg św. Jakuba (his. Camino de Santiago).
• W 1945 roku, w wyniku ustalenia granicy na Nysie Łużyckiej stał się niezależną jednostką administracyjną. Wcześniej był wschodnim przedmieściem Görlitz.
• Według Marcina Kromera małopolskie miasto Gorlice zostało założone w XIV wieku przez osadników z Görlitz, chociaż istnieje wiele innych hipotez dotyczących etymologii nazwy tego miasta^[2].

[edytuj] Gospodarka i infrastruktura

[edytuj] Komunikacja

Zgorzelec leży na trasie europejskiej E40, która łączy francuskie Calais z kazachskim Ridder. Jej elementami są biegnące od przejścia granicznego w Jędrzychowicach: autostrada A4 oraz biegnącą niemal równolegle do niej, na odcinku do Krzywej droga krajowa 4. Na przecięciu tych dwóch dróg planowany jest węzeł autostradowy. Ważnym traktem komunikacyjnym jest również droga krajowa 30 łącząca Zgorzelec z Jelenią Górą. Ponadto przez samo miasto przebiega droga wojewódzka 317 oraz prowadząca do przejścia granicznego Bogatynia-Kunratice droga wojewódzka 352. Miasto posiada jedną linię autobusową nr 50, obsługiwaną przez PPKS sp. z o.o. w Zgorzelcu. Dawniej miasto posiadało sieć tramwajową, planowana jest reaktywacja tego transportu miejskiego.

Przez Zgorzelec przebiegają dwie niezelektryfikowane linie kolejowe: E30 (stanowiąca część III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego z Drezna do Lwowa) oraz linia 274 (Wrocław Świebodzki-Jelenia Góra-Görlitz). Na terenie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: Zgorzelec Miasto oraz Zgorzelec. Budynek dworca Zgorzelec-Miasto jest obecnie nieczynny i zdewastowany. Na terenie miasta znajdują się 3 wiadukty kolejowe oraz jeden drogowy.

[edytuj] Edukacja

LO im. Braci Śniadeckich w Zgorzelcu

• przedszkola (8), szkoły podstawowe (3), gimnazja (4), szkoły średnie (4), szkoły wyższe (1), szkoły muzyczne (1)

[edytuj] Opieka zdrowotna

Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:

• Wielospecjalistyczny Szpital im. Jana Pawła II SP ZOZ w Zgorzelcu (17 oddziałów specjalistycznych oraz 3 poradnie ogólne)
• Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej
• Indywidualne praktyki lekarskie
• apteki (12)

[edytuj] Handel

• Sklepy wielkopowierzchniowe:
  • Istniejące: Carrefour (Galeria Słowiańska), Castorama, Kaufland, Real, Park Handlowy EDEN, Leroy Merlin
  • Planowane lub w budowie: Centrum handlowo-rozrywkowe Plaza,
• Mniejsze obiekty: m.in. Lidl, Rossmann, Plus, Biedronka (4), Komfort, Avans, Mix Electronics

[edytuj] Kultura i sztuka

[edytuj] Architektura

Dom Jakuba Böhme przy ul. Daszyńskiego 12

Zabytki w mieście:

• kościół pw. św. Bonifacego z 1929-1930
• Dom Kołodzieja – dom przysłupowy przy obwodnicy miejskiej
• Przedmiescie Nyskie – zespół architektoniczny – najstarsza część Zgorzelca od XVII w
• Wieża ciśnień na ulicy św. Jana
• Dworzec PKP Zgorzelec Ujazd
• dawne dwory z XVIII w.
• domy mieszkalne z XVIII/XIX w.
• neoromański kościół pw. św. Jana Chrzciciela z 1905-1907
• monumentalny gmach Miejskiego Domu Kultury (miejsce podpisania układu zgorzeleckiego)
• Dom Jakuba Böhme
• wiadukt kolejowy na Nysie Łużyckiej
• Dom Studzienny na Placu Pocztowym
• Kruczy Folwark – Dom Pomocy Społecznej na ulicy Przechodniej

Miejski Dom Kultury

[edytuj] Instytucje kulturalne

• Miejski Dom Kultury, Biblioteka Miejska w Zgorzelcu, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Muzeum Łużyckie, Młodzieżowa Orkiestra Mandolinistów, Grupa Teatralna "Widziadło", Dziecięcy Teatr Baśni.
• W mieście działają dwa kina: "Grunwald" oraz "DKF PoZa".

[edytuj] Sport i rekreacja

Głównym obiektem sportowym jest Centrum Sportowo-Rekreacyjne, w którego skład wchodzą: dwa boiska do piłki nożnej, kompleks boisk o nawierzchni sztucznej, hala sportowa, basen kryty, basen odkryty, korty tenisowe, siłownia, sauna, gabinet odnowy biologicznej, hala sportowa przy ul. Traugutta.

[edytuj] Kluby i zespoły

• KKS Turów Zgorzelec (koszykówka)
• MKS Osa Zgorzelec (lekkoatletyka, żeńska koszykówka)
• Zgorzelecki Klub Bokserski (boks)
• MKS Nysa Zgorzelec (piłka nożna)
• UKS Basket Zgorzelec (koszykówka)
• UKS Energetyk Zgorzelec (pływanie)
• KS Turów Zgorzelec (żeglarstwo)
• BS EDI-TEAM Zgorzelec (bieganie)
• Klub Taekwondo Zgorzelec (taekwondo)

[edytuj] Media lokalne

• Gazeta Powiatowa – Dolny Śląsk
• Gazeta Wojewódzka
• zgorzelec.info
• zinfo.pl
• Telewizja Kablowa "Tomków"

W latach 90-tych istniało również Radio Frem (90.6 fm) oraz Zgorzelecka Telewizja Lokalna (ZTL).

[edytuj] Religia

Miasto posiada 5 parafii rzymskokatolickich, które obejmuje dekanat Zgorzelec. W mieście znajduje się także prawosławna parafia św. Równych Apostołom Konstantyna i Heleny, parafia luterańska, zbór zielonoświątkowy ARKA oraz zbór baptystów.

[edytuj] Panoramy miasta

Panorama Zgorzelca – Przedmieście Nyskie

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Zbyszek Dobrzyński i Krzysztof Fokt, Pod stuletnią kopułą, Wyd. "Obrzeża", 2003, ISBN 83-88380-28-1

[edytuj] Zobacz też

• gmina Zgorzelec
• powiat zgorzelecki
• Görlitz
• Turów Zgorzelec
• Nysa Zgorzelec
• Europamiasto
• Euroopera

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Zgorzelec

• Urząd Miasta Zgorzelec
• Informacja Turystyczna Zgorzelca
• Bardzo dokładna satelitarno-drogowa mapa Zgorzelca
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e • h

Powiat zgorzelecki

Miasta: Bogatynia • Pieńsk • Węgliniec • Zawidów • Zgorzelec
Gminy miejskie: Zawidów • Zgorzelec
Gminy miejsko-wiejskie: Bogatynia • Pieńsk • Węgliniec
Gminy wiejskie: Sulików • Zgorzelec

 

p • d • e • h Miasta województwa dolnośląskiego Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród

p • d • e • h Gmina Zgorzelec Siedziba gminy Zgorzelec Sołectwa Białogórze • Gozdanin • Gronów • Jerzmanki • Jędrzychowice • Kostrzyna • Koźlice • Koźmin • Kunów • Łagów • Łomnica • Niedów • Osiek Łużycki • Pokrzywnik • Przesieczany • Radomierzyce • Ręczyn • Sławnikowice • Spytków • Trójca • Tylice • Żarska Wieś

p • d • e • h Trasa dolnośląskiej Drogi św. Jakuba Kolegiata w Głogowie • Głogów • Kurowice • Łagoszów Mały • Jakubów • Sanktuarium św. Jakuba • Żuków • Grodowiec • Komorniki • Trzebcz • Polkowice • Sobin • Nowa Wieś Lubińska • Pogorzeliska • Chocianów • Nowa Kuźnia • Modła • Osła • Szczytnica • Tomaszów Bolesławiecki • Kruszyn • Bolesławiec • Mierzwin • Zabłocie • Nowogrodziec • Nawojów Śląski • Lubań • Pisarzowice • Henryków Lubański • Sławnikowice • Gronów • Pokrzywnik • Jędrzychowice • Zgorzelec • Most staromiejski Zgorzelec-Görlitz